Czy odcinkowy pomiar prędkości jest legalny?

Tak, odcinkowy pomiar prędkości (OPP) jest legalną metodą kontroli ruchu drogowego w Polsce. System działa na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym, a urządzenia wykorzystywane przez CANARD muszą spełniać wymagania metrologiczne. Legalność całego systemu nie oznacza jednak, że każdy pojedynczy pomiar jest niepodważalny. Jeżeli konkretne urządzenie nie miało prawidłowej lub ważnej legalizacji, kierowca może kwestionować mandat.

Na jakiej podstawie działa odcinkowy pomiar prędkości?

OPP nie mierzy chwilowej prędkości w jednym punkcie, jak klasyczny fotoradar. System oblicza średnią prędkość pojazdu na wyznaczonym odcinku drogi. Za funkcjonowanie automatycznego nadzoru odpowiada sieć CANARD, zarządzana przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego.

Podstawę prawną stanowią przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz regulacje dotyczące przyrządów pomiarowych i ich legalizacji. Sam fakt, że pomiar odbywa się automatycznie, nie odbiera mu mocy dowodowej. Warunkiem jest prawidłowe działanie urządzenia, jego identyfikacja oraz spełnienie wymogów metrologicznych.

Mechanizm kontroli można przedstawić w trzech etapach:

1. Rejestracja wjazdu – pierwsza bramka zapisuje pojazd, tablicę rejestracyjną oraz czas rozpoczęcia przejazdu.
2. Rejestracja wyjazdu – druga bramka odnotowuje ten sam pojazd i moment opuszczenia kontrolowanego odcinka.
3. Obliczenie średniej – system zestawia długość trasy z czasem przejazdu i ustala średnią prędkość.

Jeżeli wyliczona wartość przekracza limit obowiązujący na danym odcinku, CANARD może rozpocząć procedurę zmierzającą do ukarania sprawcy wykroczenia. O dopuszczalnej prędkości decydują znaki drogowe, a nie sam fakt wjazdu pod żółte kamery.

Co wykazała kontrola NIK?

Największe wątpliwości nie dotyczyły samej idei OPP, lecz legalizacji konkretnych przyrządów. W raporcie NIK wskazano, że na sześciu odcinkach przeprowadzono legalizację z naruszeniem wymagań dotyczących liczby i zakresu pomiarów kontrolnych.

Przy ponownej legalizacji należało sprawdzić błędy urządzenia przy co najmniej 10 pomiarach różnych prędkości, w obu kierunkach i w zakresie pracy przyrządu. Według ustaleń NIK wykonywano zbyt mało pomiarów albo powtarzano pomiary przy tej samej prędkości. W niektórych przypadkach nie sprawdzono też prawidłowo wskazań urządzeń rejestrujących pojazdy przekraczające limit.

Nieprawidłowości wskazane w raporcie dotyczyły następujących lokalizacji:

• drogi ekspresowej S7 w tunelu Naprawa – Skomielna Biała,
• drogi krajowej nr 9 na odcinku Kolbuszowa – Kolbuszowa Górna,
• drogi wojewódzkiej nr 871 na odcinku Stalowa Wola – Jamnica,
• drogi krajowej nr 19 na odcinku Krościenko Wyżne – Iskrzynia,
• drogi krajowej nr 94 na odcinku Tarnów – Ładna,
• drogi krajowej nr 93 w tunelu pod Świną w Świnoujściu.

Według NIK w samym tunelu Naprawa – Skomielna Biała od listopada 2022 roku do 29 września 2023 roku zarejestrowano co najmniej 24,1 tys. przekroczeń prędkości. Nałożono tam 4,9 tys. mandatów o łącznej wartości niemal 1,44 mln zł.

Raport nie oznacza, że cały system OPP stał się nielegalny. Oznacza natomiast, że kierowca ukarany na podstawie pomiaru z konkretnego zakwestionowanego urządzenia może badać, czy przyrząd miał prawidłową legalizację w dniu pomiaru. Sam raport NIK nie unieważnia automatycznie wszystkich mandatów. Do podważenia konkretnej sprawy potrzebna jest analiza dokumentów dotyczących danego urządzenia, daty pomiaru i podstawy nałożenia kary.

Margines pomiarowy a legalność systemu

Nie należy utożsamiać technicznego marginesu uwzględnianego przez urządzenie z przyzwoleniem na łamanie ograniczeń. Tolerancja ma kompensować możliwy błąd pomiaru i niepewność aparatury. Nie jest osobnym limitem prędkości, który kierowca może traktować jako gwarantowane dodatkowe 10 km/h.

Znaczenie ma również różnica między wskazaniem prędkościomierza a rzeczywistą prędkością pojazdu. Licznik może wskazywać wartość wyższą niż prędkość ustalona na podstawie sygnału GPS, ale różnica zależy od samochodu, ogumienia i warunków jazdy. Z tego powodu ustawianie jazdy „na granicy” marginesu nie daje pewności uniknięcia mandatu.

Na odcinku objętym OPP nie ma bezpiecznej potrzeby gwałtownego hamowania przed bramką wyjazdową. System analizuje cały czas przejazdu, a nie tylko chwilę minięcia kamery. Najrozsądniejsze jest utrzymywanie prędkości zgodnej z aktualnym oznakowaniem i płynne reagowanie na zmiany limitu.

Ile wynosi mandat za przekroczenie prędkości?

Wysokość kary zależy od skali przekroczenia średniej prędkości. Poniższe stawki obejmują także punkty karne. Przy recydywie, czyli ponownym popełnieniu określonego wykroczenia w ciągu dwóch lat, mandat za przekroczenie o co najmniej 31 km/h może zostać podwojony:

Jeżeli otrzymasz wezwanie dotyczące pomiaru z urządzenia, którego legalizacja została zakwestionowana, nie oznacza to automatycznego anulowania kary. Możesz jednak domagać się informacji pozwalających ocenić prawidłowość pomiaru i legalizacji. W sprawie budzącej wątpliwości warto przeanalizować dokumenty z prawnikiem albo specjalistą zajmującym się wykroczeniami drogowymi.

Odcinkowy pomiar prędkości jest legalny, lecz legalność konkretnego mandatu zależy także od prawidłowości pomiaru i ważnej legalizacji urządzenia. To rozróżnienie ma znaczenie zwłaszcza w sprawach dotyczących lokalizacji wskazanych w raporcie NIK.